Sức mạnh mềm của văn hóa đại chúng Nhật Bản tại Việt Nam: Trường hợp Doraemon
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Kể từ khi ra mắt lần đầu tiên vào năm 1969 dưới dạng manga và phát sóng lần đầu vào năm 1973 tại Nhật Bản và du nhập Việt Nam vào năm 1992 dưới dạng truyện dịch tiếng Thái và vào năm 2000 dưới dạng truyền hình, nhân vật Doraemon thu hút công chúng dành cho nhân vật Doraemon đặc biệt là với bao thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Bài viết được thực hiện nhằm nghiên cứu sức mạnh mềm của Nhật Bản lấy trường hợp là thương hiệu Doraemon tại Việt Nam. Bài viết phân tích các khía cạnh: (i) phân tích sức mạnh mềm của Nhật Bản thông qua quảng bá văn hóa đại chúng; (ii) làm rõ thực tiễn trường hợp Doraemon tại Việt Nam thông qua sự hình thành thương hiệu Doraemon trong đời sống văn hóa người Việt; thông qua giao lưu nhân dân và phát triển bền vững; (iii) phân tích chủ thể liên quan đến trường hợp Doraemon trong sức mạnh mềm của Nhật Bản. Bằng phương pháp nghiên cứu tài liệu cũng như phương pháp phân tích trường hợp Doraemon, kết quả chỉ ra rằng, Doraemon có ý nghĩa như một nguồn lực văn hóa của quyền lực mềm Nhật Bản tại Việt Nam. Sự lan tỏa và tiếp nhận rộng rãi của nhân vật này không chỉ góp phần quảng bá văn hóa Nhật Bản mà còn tăng cường giao lưu nhân dân, hỗ trợ ngoại giao văn hóa và củng cố hình ảnh tích cực của Nhật Bản trong công chúng Việt Nam. Từ bài học của Nhật Bản thông qua nhân vật Doraemon, Việt Nam có thể xây dựng hệ sinh thái văn hóa đại chúng từ việc xây dựng hình ảnh, biểu tượng văn hóa riêng biệt để nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam.
Từ khóa
Anime, Doraemon, Nhật Bản, sức mạnh mềm, văn hóa đại chúng.
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Box Office Mojo. (28/05/2026). Home. Truy cập từ https://www.boxofficemojo.com/?ref_=bo_nb_tt_mojologo
Box Office Vietnam. (28/05/2026). Trang chủ. Truy cập từ https://boxofficevietnam.com/
Brienza, C. (2014). Did manga conquer America? Implications for the cultural policy of “Cool Japan”. International Journal of Cultural Policy, 20(4), 383–398. https://doi.org/10.1080/10286632.2013.856893
Cabinet Office of Japan. (28/05/2026). Cool Japan Strategy. Truy cập từ https://www.cao.go.jp/cool_japan/english/main_document_2019.pdf
Cambridge Dictionary. (28/05/2026). Anime. Truy cập từ https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/anime
Condry, I. (2009). Anime Creativity: Characters and Premises in the Quest for Cool Japan: Characters and Premises in the Quest for Cool Japan. Theory, Culture & Society, 26(2-3), 139-163. https://doi.org/10.1177/0263276409103111[A1.1]
Fajar, K, H. (2024). Japan’s Cultural Diplomacy Through Anime and Manga in Promoting the 2020 Tokyo Olympics. Asian Journal of Social and Humanities, 2(5), 1028-1041. https://doi.org/10.59888/ajosh.v2i5.237
Giao Hưởng & Minh Hoa. (21/3/2006). 6 kỷ lục trong lĩnh vực xuất bản - in - phát hành của Việt Nam. Báo Thanh Niên. https://thanhnien.vn/6-ky-luc-trong-linh-vuc-xuat-ban-in-phat-hanh-cua-viet-nam-185276263.htm
Ghiffary, S. F., Sylvia, O. P., & Fenny, F. (2025). Japan’s Soft Power through Doraemon: Story of Seasons in Enhancing Japan’s National Image. International Journal of Computer in Humanities, 5(1), 20-29. https://doi.org/10.34010/injuchum.v5i1.16135
Giulio, M, G. (2011). Soft power: What it is, Why it’s important, and the Conditions Under Which it Can be Effectively Used. Journal of Political Power, 25-47. https://doi.org/10.1080/2158379X.2011.557886
Hoàng Sơn. (09/01/2020). Phát động cuộc thi Doraemon với An toàn giao thông năm 2019-2020. Báo Công an Nhân dân. https://cand.com.vn/Hoat-dong-LL-CAND/Phat-dong-cuoc-thi-Doraemon-voi-An-toan-giao-thong-nam-2019-2020-i550287/
Hongik, C. (2006). Cultural Globalization: Challenges and Responses. Korean Journal Policy Studies, 21(1), 1-12. https://doi.org/10.52372/kjps21101
Huỳnh, C. T., & Nguyễn, M. G. (2025). Bài học kinh nghiệm từ ngoại giao văn hóa của Nhật Bản và Hàn Quốc đối với Việt Nam. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 22(10), 1779-1789. https://doi.org/10.54607/hcmue.js.22.10.4299(2025)
Hương Giang. (05/10/2017). Trao học bổng Doraemon cho 539 thiếu nhi xuất sắc. Báo Nhân dân. Truy cập từ https://nhandan.vn/trao-hoc-bong-doraemon-cho-539-thieu-nhi-xuat-sac-post305669.html
Iwabuchi, K. (2020). Cool Japan, Creative Industries, and Diversity, 187-199. In: Gu, X., Lim, M.K., O’Connor, J. (eds) Re-Imagining Creative Cities in Twenty-First Century Asia. Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-46291-8_13
Japan Foundation. (28/05/2026). About us. Truy cập từ https://hn.jpf.go.jp/about-us?lang=en
Jenkins, H. (2006). Convergence Culture: Where Old and New Media Collide. New York: New York University Press
Katja, V. (2013). A brand new future? Cool Japan and the social imaginary of the branded nation. Japan Forum, 25(4), 485-504. https://doi.org/10.1080/09555803.2012.756538
Kraidy, M. (2009). Reality television, gender, and authenticity in Saudi Arabia. Journal of Communication, 59(2), 345-366. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2009.01419.x
Lê , T. T. (2024). Sức mạnh mềm Nhật Bản tại Việt Nam: Trường hợp tập đoàn Aeon. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 21(3), 551-561. https://doi.org/10.54607/hcmue.js.21.3.4132(2024)
Le, T. T., Phuong, H. Y., Pham, T. T., Tran, N. B. C., & Nguyen, T. T. L. (2024). Impact of “Doraemon” on adolescent development: a qualitative study of cognitive, moral, and cultural influences in Vietnamese teenagers. Cogent Arts & Humanities , 11 (1). https://doi.org/10.1080/23311983.2024.2308758
Liên Hợp quốc tại Việt Nam. (28/5/2026). Công việc của chúng tôi về các Mục tiêu Phát triển Bền vững ở Việt Nam. Truy cập từ https://vietnam.un.org/vi/sdgs
Mark, M. (2017). The End of Cool Japan: Ethical, Legal, and Cultural Challenges to Japanese Popular Culture (1st edition). London: Routledge
McGray, D. (2002). Japan's Gross National Cool. Foreign Policy, 130 (May - Jun., 2002), 44-54. https://doi.org/10.2307/3183487
Michal, D-B. (2009). Japan Brand Strategy: The Taming of “Cool Japan” and the Challenges of Cultural Planning in a Postmodern Age. Social Science Japan Journal, 12(2), 247–266. https://doi.org/10.1093/ssjj/jyp037
Ministry of Foreign Affairs Japan. (2004). Diplomatic Bluebook 2004. Tokyo: Ministry of Foreign Affairs Japan. https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2004/index.html
Ministry of Foreign Affairs Japan. (2005). Diplomatic Bluebook 2005. Tokyo: Ministry of Foreign Affairs Japan. https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/index.html
Ministry of Foreign Affairs Japan. (2017). Japan The SDGs Implementation Guiding Principles. Tokyo. https://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/sdgs/pdf/000252819.pdf?utm_
Ministry of Foreign Affairs Japan. (2025b, 26 tháng 5). Pop-Culture Diplomacy. Truy cập từ https://www.mofa.go.jp/policy/culture/exchange/pop/index.html
Ngô, H. L. (2021). Xây dựng thương hiệu quốc gia ở Nhật Bản từ thập niên 2000 đến nay. Tạp chí nghiên cứu Đông Bắc Á, 6(244), 43-51. Truy cập từ https://sti.vista.gov.vn/publication/download/345516-5fbb8fd7897270861c76ca6659a53f3c.html
Nguyễn, H, P. (2012). Văn hóa truyện tranh Việt Nam: Tổng quan về quá khứ và hiện tại, 119-144. In trong Trung tâm Nghiên cứu Manga Quốc tế. (2012). Manga Nhật Bản và “Nhật Bản”: Dựa trên văn hóa truyện tranh của nhiều vùng hải ngoại. Kyoto: Đại học Kyoto Seika. https://imrc.jp/lecture/2012-4.html?utml [A2.1]
Nguyễn, T. H. (2014). Ảnh hưởng của văn hóa Nhật Bản đến giới trẻ Việt Nam hiện nay, 219-240. Trong Nguyễn Văn Khánh, Phạm Quang Minh, Hoàng Văn Luân. (2014). Lịch sử, văn hóa và ngoại giao văn hóa: Sức sống của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong bối cảnh mới của quốc tế và khu vực. Hà Nội: NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nguyễn, V. H. D. (2022). Quá trình triển khai sức mạnh mềm của Nhật Bản tại Đông Nam Á (2001-2021). Luận án tiến sĩ Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nobuko, K. (2018). “Cool Japan” and Creative Industries: An Evaluation of Economic Policies for Popular Culture Industries in Japan. Trong Kawashima, N., Lee, HK. (eds) Asian Cultural Flows (19-36). Singapore: Springer
Nujhat, N. I., & Tuhin, B. (2012). Influence of Doraemon on Bangladeshi Children: A CDA perspective. Stamford Journal of English, 7, 204-217. https://doi.org/10.3329/sje.v7i0.14474
Nye, J, S. (2004a). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: Public Affairs
Nye, J, S. (2004b). Soft Power and American Foreign Policy. Political Science Quarterly, 119(2), 255-270. https://doi.org/10.2307/20202345
Prime Minister of Japan and His Cabinet (28/05/2026). Establishing Japan as a “Peaceful Nation of Cultural Exchange”. Truy cập từ https://japan.kantei.go.jp/policy/bunka/050711bunka_e.html
Quỳnh Chi. (01/6/2022). “Phim Doraemon: Nobita và cuộc chiến vũ trụ tí hon 2021” trở thành phim hoạt hình có doanh thu cao nhất Việt Nam năm 2022. Báo Văn Hóa. https://baovanhoa.vn/dien-anh/phim-doraemon-nobita-va-cuoc-chien-vu-tru-ti-hon-2021-tro-thanh-phim-hoat-hinh-co-doanh-thu-cao-nhat-viet-nam-nam-2022-76947.html
Shin, W, L. (2011). The Theory and Reality of Soft Power: Pratical Approaches in East Asia. Public Diplomacy and Soft Power in East Asia. New York: Palgrave Macmillan.
Takeshi, M. (2014). Nation branding through stigmatized popular culture: the “Cool Japan” craze among central ministries in Japan. Hitotsubashi Journal of Commerce and Management, 48(1), 81-97. https://doi.org/10.15057/26980
Tagsold, C. (2010). Modernity, space and national representation at the Tokyo Olympics 1964. Urban History, 37(2), 289–300. https://doi.org/10.1017/S0963926810000362
Thành Đạt & Sơn Bách. (20/09/2024). Hành trình 32 năm chú mèo máy Doraemon đến với trẻ em Việt Nam. Báo Nhân dân. https://nhandan.vn/hanh-trinh-32-nam-chu-meo-may-doraemon-den-voi-tre-em-viet-nam-post832110.html
Thùy Dương. (18/02/2014). Ảnh chế hài hước: “Mình yêu nhau đi”. Việt Giải Trí. https://vietgiaitri.com/anh-che-hai-huoc-minh-yeu-nhau-di-20140218i1213590/
Trần, N, K. (2018). Sức mạnh mềm của Pháp: Lý luận và thực tiễn. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật
Trần, N, K. (2021). Nhận thức và sử dụng quyền lực mềm của Nhật Bản trong quan hệ quốc tế. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ – Khoa học Xã hội và Nhân văn, 5(4), 1374-1383. https://doi.org/10.32508/stdjssh.v5i4.689
Uyoyo, O. (2020). The Economies of Anime: Anime as a soft power, a cultural product and a (trans)national medium. Brunel University London, UK.
Wu, Z., & Song, Z. (2025). Masculinities in Doraemon: A Critical Discourse Analysis. Journalism and Media, 6(1), 17. https://doi.org/10.3390/journalmedia6010017