Khung năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu của công chức tham mưu giáo dục cấp xã: Tổng quan tích hợp và đề xuất mô hình quản lý
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm gia tăng nhiệm vụ và trách nhiệm giải trình của cấp xã trong quản lý giáo dục và đào tạo. Khi dữ liệu ngành giáo dục, dữ liệu dân cư và các nền tảng số ngày càng được kết nối, chất lượng tham mưu phụ thuộc không chỉ vào khả năng tiếp cận dữ liệu mà còn vào năng lực xác định vấn đề, đánh giá chất lượng, diễn giải bằng chứng, đối chiếu pháp luật, lựa chọn phương án và theo dõi tác động. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng quan tích hợp có cấu trúc, phân tích 35 tài liệu cốt lõi được cập nhật đến ngày 12/8/2026. Trong tập tài liệu được tìm kiếm và lựa chọn, các nghiên cứu sử dụng dữ liệu trong giáo dục tập trung chủ yếu vào giáo viên và hiệu trưởng; một số nghiên cứu khu vực công đã xem xét năng lực dữ liệu của công chức, nhưng chưa tìm thấy nghiên cứu trực tiếp xây dựng và kiểm định khung năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu dành riêng cho công chức tham mưu giáo dục cấp xã trong bối cảnh nhiệm vụ và pháp luật Việt Nam. Bài viết phân biệt năng lực dữ liệu, ra quyết định dựa trên dữ liệu và quản trị dữ liệu; đối chiếu các khung hiện có; trên cơ sở đó đề xuất khung bảy thành tố theo hướng tổng hợp và điều chỉnh cho bối cảnh công vụ cấp xã, đồng thời đề xuất mô hình quản lý phát triển năng lực theo ba tầng: cá nhân, quy trình công vụ và hệ sinh thái tổ chức. Khung và mô hình là sản phẩm kiến tạo khái niệm cần tiếp tục kiểm định, không phải cấu trúc đã được xác nhận thực nghiệm. Kết quả có thể cung cấp cơ sở khái niệm ban đầu cho việc xây dựng thang đo, khảo sát thực trạng và thiết kế chương trình bồi dưỡng công chức cấp xã.
Từ khóa
Cấp xã, công chức tham mưu giáo dục, năng lực dữ liệu, quản lý giáo dục, ra quyết định dựa trên dữ liệu
Chi tiết bài viết

Bài báo này được cấp phép theo Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Tài liệu tham khảo
Barrera-Osorio, F., Fasih, T., Patrinos, H. A., & Santibáñez, L. (2009). Decentralized decision-making in schools: The theory and evidence on school-based management. World Bank. Truy cập từ https://documents.worldbank.org/curated/en/227831468169753582
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Văn bản hợp nhất số 06/VBHN-BGDĐT ngày 30 tháng 6 năm 2026 hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Giáo dục và Đào tạo thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Chính phủ. (2025a). Nghị định số 142/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Chính phủ. (2025b). Nghị định số 143/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Chính phủ. (2025c). Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Chính phủ. (2025d). Nghị định số 370/2025/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Coburn, C. E., & Turner, E. O. (2011). Research on data use: A framework and analysis. Measurement: Interdisciplinary Research and Perspectives, 9(4), 173-206. https://doi.org/10.1080/15366367.2011.626729
Datnow, A., & Hubbard, L. (2016). Teacher capacity for and beliefs about data-driven decision making: A literature review of international research. Journal of Educational Change, 17(1), 7-28. https://doi.org/10.1007/s10833-015-9264-2
Dingelstad, J., Borst, R. T., & Meijer, A. (2022). Hybrid data competencies for municipal civil servants: An empirical analysis of the required competencies for data-driven decision-making. Public Personnel Management, 51(4), 458-490. https://doi.org/10.1177/00910260221111744
Đinh, T. V., Nguyễn, T. H., & Hoàng, T. A. (2023). Ra quyết định dựa trên dữ liệu, cơ chế đảm bảo chất lượng trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục đại học. TNU Journal of Science and Technology, 228(12), 230-238. https://doi.org/10.34238/tnu-jst.8380
Earl, L. M., & Katz, S. (2006). Leading schools in a data-rich world: Harnessing data for school improvement. Corwin Press.
Ebbeler, J., Poortman, C. L., Schildkamp, K., & Pieters, J. M. (2017). The effects of a data use intervention on educators’ satisfaction and data literacy. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 29(1), 83-105. https://doi.org/10.1007/s11092-016-9251-z
Hoàng, P. L., Trần, T. T. H., Trịnh, Đ. H., Lê, A. P., Nguyễn, T. D., & Lê, T. H. (2024). Năng lực dữ liệu của giáo viên về người học và những định hướng nghiên cứu trong giáo dục: Một đánh giá kết hợp có hệ thống. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 20(5), 12-19. https://doi.org/10.15625/2615-8957/12410502
Lee, J., Alonzo, D., Beswick, K., Oo, C. Z., Anson, D. W. J., & Abril, J. M. V. (2024). Data literacy of principals in K-12 school contexts: A systematic review. Educational Research Review, 45, 100649. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2024.100649
Mandinach, E. B., & Gummer, E. S. (2016). What does it mean for teachers to be data literate: Laying out the skills, knowledge, and dispositions. Teaching and Teacher Education, 60, 366-376. https://doi.org/10.1016/j.tate.2016.07.011
OECD. (2019). The path to becoming a data-driven public sector. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/059814a7-en
OECD. (2020). Building capacity for evidence-informed policy-making: Lessons from country experiences. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/86331250-en
OECD. (2021a). The OECD framework for digital talent and skills in the public sector (OECD Working Papers on Public Governance No. 45). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4e7c3f58-en
OECD. (2021b). Enhancing data informed strategic governance in education in Estonia (OECD Education Policy Perspectives No. 47). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/11495e02-en
OECD. (2023). OECD digital education outlook 2023: Towards an effective digital education ecosystem. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c74f03de-en
OECD/European Commission. (2025). Strengthening national evidence-informed policymaking ecosystems: Lessons from seven European countries. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/855c5286-en
Ongena, G. (2023). Data literacy for improving governmental performance: A competence-based approach and multidimensional operationalization. Digital Business, 3(1), 100050. https://doi.org/10.1016/j.digbus.2022.100050
Quốc hội. (2024). Luật số 60/2024/QH15 ngày 30 tháng 11 năm 2024 về dữ liệu.
Quốc hội. (2025a). Luật số 72/2025/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 về tổ chức chính quyền địa phương.
Quốc hội. (2025b). Luật số 91/2025/QH15 ngày 26 tháng 6 năm 2025 về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Quốc hội. (2025c). Luật số 148/2025/QH15 ngày 11 tháng 12 năm 2025 về chuyển đổi số.
Sandoval-Ríos, F., Gajardo-Poblete, C., & López-Núñez, J. A. (2025). Role of data literacy training for decision-making in teaching practice: A systematic review. Frontiers in Education, 10, 1485821. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1485821
Schildkamp, K. (2019). Data-based decision-making for school improvement: Research insights and gaps. Educational Research, 61(3), 257-273. https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1625716
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Thủ tướng Chính phủ. (2022). Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25 tháng 01 năm 2022 phê duyệt Đề án tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030.
UNESCO. (2021). Re-imagining the future education management information systems, beyond head counts: Leveraging data systems to support inclusive and effective learning for all. Truy cập từ https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000378048
Van Wyk, C., & Crouch, L. (2020). Efficiency and effectiveness in choosing and using an EMIS: Guidelines for data management and functionality in education management information systems (EMIS). UNESCO Institute for Statistics & Global Partnership for Education. Truy cập từ https://emis.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/5/2020/09/EMIS-Buyers-Guide-EN-fin-WEB.pdf
Wang, Y. (2019). Is data-driven decision making at odds with moral decision making? A critical review of school leaders' decision making in the era of school accountability. Values and Ethics in Educational Administration, 14(2), 1-9. Truy cập từ https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1233012.pdf
Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: Updated methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546-553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x