Ảnh hưởng của tư tưởng Nho – Phật – Đạo trong thơ chữ Hán của Đỗ Lệnh Thiện

Tóm tắt

Đỗ Lệnh Thiện là một trong những tác giả ít được quan tâm nghiên cứu trong văn học trung đại Việt Nam cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, một giai đoạn đầy biến động bởi hoàn cảnh chính trị - xã hội. Tiếp cận thơ chữ Hán của Đỗ Lệnh Thiện từ góc độ Nho - Phật - Đạo, bài viết sẽ làm rõ ảnh hưởng và tác động của những tư tưởng đó đến cách ứng xử của nhà thơ đối với hiện thực. Bằng sự kết hợp giữa thao tác phân tích - tổng hợp và phương pháp nghiên cứu liên ngành văn học – văn hóa – tư tưởng, bài viết tiến hành làm rõ sự ảnh hưởng của tư tưởng Nho - Phật - Đạo trong thơ chữ Hán của Đỗ Lệnh Thiện trên ba phương diện chính: tư tưởng Nho giáo - phản tỉnh lý tưởng và trách nhiệm; tư tưởng Phật giáo - phản tư tinh thần vô thường và giải thoát; và tư tưởng Đạo gia - phản ánh triết lý hòa hợp và tiêu dao. Dựa trên cơ sở này, bài viết góp phần xác lập vị trí và đóng góp của Đỗ Lệnh Thiện cho sự phát triển của văn học Việt Nam cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX trong bối cảnh còn khá ít công trình nghiên cứu chú ý đến tác giả này.