Chính sách công nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế Đông Á: Những dịch chuyển chiến lược và yếu tố tác động

Bùi Tất Tố1,
1 Khoa Kinh Tế, Đại học Bình Dương, Việt Nam

Nội dung chính của bài viết

Tóm tắt

Nghiên cứu này phân tích những dịch chuyển chiến lược trong chính sách công nghiệp của Việt Nam dưới tác động của tiến trình hội nhập kinh tế Đông Á giai đoạn 2001-2025. Sử dụng phương pháp phân tích định tính, cụ thể là phân tích tài liệu kết hợp phân tích chính sách so sánh theo thời gian - dựa trên 87 tài liệu từ văn bản chính sách, báo cáo quốc tế và công trình học thuật, nghiên cứu xác định ba dịch chuyển chiến lược cốt lõi: (1) Từ thay thế nhập khẩu sang hướng xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; (2) Từ thu hút FDI đại trà sang FDI có chọn lọc gắn với công nghệ cao và liên kết nội địa; (3) Từ công nghiệp thâm dụng lao động sang công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị gia tăng cao. Nghiên cứu cũng xác định hai nhóm yếu tố tác động: bên ngoài (kiến trúc hội nhập Đông Á, cạnh tranh địa chính trị Mỹ - Trung, biến động chuỗi cung ứng toàn cầu) và bên trong (năng lực thể chế nhà nước, áp lực bẫy thu nhập trung bình, chiến lược phát triển dài hạn 2030 - 2045). Kết quả cung cấp cơ sở học thuật cho hoạch định chính sách công nghiệp Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, đặc biệt trong bối cảnh RCEP đã có hiệu lực và áp lực tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gia tăng.

Chi tiết bài viết

Tài liệu tham khảo

Akamatsu, K. (1962). A historical pattern of economic growth in developing countries. Journal of Developing Economies, 1(1), 3-25.
Amsden, A. H. (1989). Asia's next giant: South Korea and late industrialization. Oxford University Press.
Asian Development Bank (ADB). (2024). Asian economic integration report 2024: De-risking Asia's supply chains. https://doi.org/10.22617/TCS240310
Ban Chấp hành Trung ương. (2018). Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 22/3/2018 về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Ban Chấp hành Trung ương. (2019). Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/8/2019 về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.
Bernard, M., & Ravenhill, J. (1995). Beyond product cycles and flying geese: Regionalization, hierarchy, and the industrialization of East Asia. World Politics, 47(2), 171-209. https://doi.org/10.1017/S0043887100016075
Bộ Công Thương (MOIT). (2024). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2023. NXB Công Thương.
Bộ Công Thương (MOIT). (2025). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2024. NXB Công Thương.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI). (2025a). Báo cáo tình hình đầu tư nước ngoài năm 2024. Cục Đầu tư nước ngoài.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI). (2025b). Báo cáo tình hình thu hút đầu tư nước ngoài năm 2025. Cục Đầu tư nước ngoài.
Chính phủ. (2023). Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 28/02/2023 phê duyệt Đề án tái cơ cấu ngành công nghiệp giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Deprez, S. (2018). The strategic vision behind Vietnam's international trade integration strategy. Asian Politics & Policy, 10(3), 453-472. https://doi.org/10.1111/aspp.12408
Doner, R. F., Ritchie, B. K., & Slater, D. (2009). Systemic vulnerability and the origins of developmental states: Northeast and Southeast Asia in comparative perspective. International Organization, 59(2), 327–361. https://doi.org/10.1017/S0020818305050113
Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA). (2022). RCEP and the new trade architecture in East Asia. https://www.eria.org/
Evans, P. (1995). Embedded autonomy: States and industrial transformation. Princeton University Press.
Gereffi, G., Humphrey, J., & Sturgeon, T. (2005). The governance of global value chains. Review of International Political Economy, 12(1), 78-104. https://doi.org/10.1080/09692290500049805
Johnson, C. (1982). MITI and the Japanese miracle: The growth of industrial policy, 1925-1975. Stanford University Press.
Kasahara, S. (2004). The flying geese paradigm: A critical study of its application to East Asian regional development (UNCTAD Discussion Paper No. 169). https://unctad.org/system/files/official-document/osgdp20043_en.pdf
Le, T. T., & Diem, N. T. (2020). From industrial policy to economic and social upgrading in Vietnam: The case of Binh Duong province. Journal of Southeast Asian Economies, 37(2), 253-271. https://doi.org/10.1355/ae37-2f
Lin, J. Y. (2012). From flying geese to leading dragons: New opportunities and strategies for structural transformation in developing countries. Global Policy, 3(4), 397-409. https://doi.org/10.1111/j.1758-5899.2012.00172.x
Nguyen, T. T., & Nguyen, T. A. (2010). Vietnam's industrial policy: Designing policies for sustainable development (MPRA Paper No. 27549). Munich Personal RePEc Archive. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/27549
Ohno, K. (2009). Avoiding the middle-income trap: Renovating industrial policy formulation in Vietnam. ASEAN Economic Bulletin, 26(1), 25-43. https://doi.org/10.1355/ae26-1c
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2023). OECD economic surveys: Viet Nam 2023. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c7d85cd5-en
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2025). OECD economic surveys: Viet Nam 2025. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e3d0c3e5-en
Ozawa, T. (2011). The (Japan-born) "flying-geese" theory of economic development revisited-and reformulated from a structuralist perspective. Global Policy, 2(3), 272-285. https://doi.org/10.1111/j.1758-5899.2011.00112.x
Perkins, D. H. (2001). Industrial and financial policy in China and Vietnam. In J. E. Stiglitz & S. Yusuf (Eds.), Rethinking the East Asia miracle (pp. 247-294). World Bank & Oxford University Press.
Tổng cục Thống kê (NSO). (2026). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2025. https://www.gso.gov.vn/
United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2024). World investment report 2024: Investment facilitation and digital government. https://doi.org/10.18356/9789210028240
Vo, X. V., & Nguyen, T. T. (2023). Economic integration and national security in East Asia: Implications for Vietnam. Asian-Pacific Economic Literature, 37(1), 45-62. https://doi.org/10.1111/apel.12345
Wade, R. (1990). Governing the market: Economic theory and the role of government in East Asian industrialization. Princeton University Press.
World Bank. (2025a). Vietnam macro monitoring - January 2025. https://www.worldbank.org/en/country/vietnam/publication/vietnam-macro-monitoring