Thực trạng và giải pháp triển khai giáo dục AI và Robotics theo mô hình xã hội hóa tại các trường phổ thông

Lương Việt Hoàng1,  
1 Viện Khoa học Giáo dục và Kinh tế Đông Nam Á (ISA), Việt Nam

Nội dung chính của bài viết

Tóm tắt

Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) và yêu cầu tích hợp AI vào chương trình giáo dục phổ thông đang đặt ra bài toán về nguồn lực triển khai, trong bối cảnh ngân sách công cho hạ tầng công nghệ giáo dục còn hạn chế. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính dựa trên phân tích tài liệu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, pháp lý và đánh giá thực trạng triển khai giáo dục AI & Robotics theo mô hình xã hội hóa tại các trường phổ thông, thông qua nghiên cứu trường hợp một chương trình hợp tác đã được thẩm định và triển khai thực tế tại nhiều tỉnh, thành. Kết quả cho thấy mô hình xã hội hóa đã đạt quy mô đáng kể (hàng chục nghìn học sinh, hàng nghìn giáo viên tại nhiều địa phương), đồng thời tồn tại một số hạn chế về tính bền vững của cơ chế hợp tác, công bằng tiếp cận và cơ chế đánh giá chất lượng độc lập. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất khung giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý ở ba cấp: chính sách, nhà trường và cộng đồng, làm cơ sở lý luận và thực tiễn ban đầu cho hướng nghiên cứu sâu hơn về quản lý giáo dục.

Chi tiết bài viết

Tài liệu tham khảo

Bers, M. U., Flannery, L., Kazakoff, E. R., & Sullivan, A. (2014). Computational thinking and tinkering: Exploration of an early childhood robotics curriculum. Computers & Education, 72, 145-157. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.10.020
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2025a). Quyết định số 3439/QĐ-BGDĐT ngày 15/12/2025 ban hành Khung nội dung thí điểm nhằm tích hợp AI vào chương trình giáo dục phổ thông theo từng cấp học.
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2025b). Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT ngày 24/01/2025 quy định Khung năng lực số cho người học.
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Thông tư số 18/2026/TT-BGDĐT ngày 27/3/2026 ban hành Khung năng lực số đối với giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên
Bùi, T. T. M. (2024). Phát triển kinh tế trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Tạp chí Tài chính, kỳ tháng 7/2024, 46-48. Truy cập từ https://www.vjol.info.vn/TC/vi/article/view/104752/88204/
Chính phủ. (1997). Nghị quyết số 90/CP ngày 21/8/1997 về phương hướng và chủ trương xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa.
Chính phủ. (2005). Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ngày 18/4/2005 về đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao.
Chính phủ. (2008). Nghị định số 69/2008/NĐ-CP ngày 30/5/2008 về chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường.
Fayol, H. (1949). General and Industrial Management (C. Storrs, dịch). Pitman. (Tác phẩm gốc xuất bản năm 1916).
Freeman, R. E. (1984). Strategic Management: A Stakeholder Approach. Pitman.
Grover, S., & Pea, R. (2013). Computational thinking in K-12: A review of the state of the field. Educational Researcher, 42(1), 38-43. https://doi.org/10.3102/0013189X12463051
Karalekas, G., Vologiannidis, S., & Kalomiros, J. (2023). Teaching machine learning in K-12 using robotics. Education Sciences, 13(1), 67. https://doi.org/10.3390/educsci13010067
Kim, K., & Kwon, K. (2023). Exploring the AI competencies of elementary school teachers in South Korea. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100137. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100137
Koontz, H., & O'Donnell, C. (1972). Principles of Management: An Analysis of Managerial Functions (5th ed.). McGraw-Hill.
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1-16. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Miao, F., Shiohira, K., & Lao, N. (2024). AI competency framework for students. UNESCO. https://doi.org/10.54675/JKJB9835
Nguyễn, C. T., Trần, L. H., Trương, H. P., & Nguyễn, B. H. (2024). Nâng cao năng lực dạy học STEM cho sinh viên ngành Sư phạm Tin học thông qua tổ chức thiết kế tình huống dạy học Robotics. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 20(12), 9-18. Truy cập từ http://vjes.vnies.edu.vn/sites/default/files/khgdvn_-_tap_20_-_so_12_-9-18.pdf
Papert, S., & Harel, I. (1991). Situating constructionism. Constructionism (tr. 1-11). Ablex Publishing. Truy cập từ https://dn720006.ca.archive.org/0/items/papert-harel-situating-constructionism/papert-harel-situating-constructionism.pdf
Patrinos, H. A., Barrera-Osorio, F., & Guáqueta, J. (2009). The role and impact of public-private partnerships in education. World Bank. Truy cập từ https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/91f404d4-95ac-5516-b47b-f76280a709e5/content
Pedró, F., Subosa, M., Rivas, A., & Valverde, P. (2019). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities for Sustainable Development. UNESCO Working Papers on Education Policy, No. 7. UNESCO. Truy cập từ https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000366994
Santiago, J. M., & Naval , V. (2026). Evaluation of Robotics Education Program among Private Secondary Schools in Region IV-A CALABARZON. International Journal of Sustainability and Advanced Integrated Research, 2(1), 721-729. https://doi.org/10.65339/ijsair.V2.I1.89
State Council of China. (2017). New Generation Artificial Intelligence Development Plan (Bản dịch tiếng Anh của Stanford DigiChina). Bắc Kinh: Quốc vụ viện. Truy cập từ https://digichina.stanford.edu/work/full-translation-chinas-new-generation-artificial-intelligence-development-plan-2017/
Thủ tướng Chính phủ. (2021). Quyết định số 127/QĐ-TTg ngày 26/01/2021 ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.
Touretzky, D., Gardner-McCune, C., Martin, F., & Seehorn, D. (2019). Envisioning AI for K-12: What should every child know about AI? Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 33(1), 9795-9799. https://doi.org/10.1609/aaai.v33i01.33019795
Trịnh, V. M., Dương, T. H. Y., Đỗ, T. T. H., Mai, Q. H., Vũ, T. T. H., Phạm, V. T. (2022). Nhập môn Khoa học quản lý trong giáo dục. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trung tâm Bồi dưỡng đại biểu dân cử - Ủy ban Thường vụ Quốc hội. (2017). Quan điểm về xã hội hóa giáo dục ở Việt Nam hiện nay. Truy cập từ http://tailieu.quochoi.vn:8080/index.php/tin-tuc/tin-tuc-ho-tro-boi-duong/item/964-quan-diem-ve-xa-hoi-hoa-giao-duc-o-viet-nam-hien-nay
U.S. Department of Education, Office of Educational Technology. (2023). Artificial Intelligence and the Future of Teaching and Learning: Insights and Recommendations. Washington, DC. Truy cập từ https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED631097.pdf
Vũ, T. L. (2021). Trí tuệ nhân tạo: Góc nhìn và giải pháp. Đại học Luật Hà Nội. Truy cập từ https://repository.vnu.edu.vn/server/api/core/bitstreams/703d62a2-a2fa-45aa-874c-1a2e3cb671df/content
Yang, X. (2019). Accelerated move for AI education in China. ECNU Review of Education, 2(3), 347-352. https://doi.org/10.1177/2096531119878590