Hình tượng lữ khách trong mối quan hệ với thiên nhiên qua thơ chữ Hán Nguyễn Đề

Tóm tắt

Nguyễn Đề không những được biết đến là nhân vật giữ vai trò khai mở cũng như mang lại vẻ vang cho truyền thống đi sứ của dòng họ Nguyễn Tiên Điền mà còn là nhà thơ sở hữu số lượng trước tác về đề tài sứ trình đồ sộ thời Tây Sơn. Đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng trong bộ máy nội các triều đình nên từ sớm, ông đã gắn cuộc đời mình với kiếp sống tha hương, rong ruổi của lữ khách. Trên hành trình hoàng hoa vạn dặm, thiên nhiên là đối tượng xuất hiện phổ biến và có tác động mạnh đến tâm trạng lữ khách trong thơ chữ Hán Nguyễn Đề. Song, các nghiên cứu về mối quan hệ giữa hình tượng lữ khách trong thơ ông với thiên nhiên từ trước đến nay vẫn chưa được khai thác cụ thể, hệ thống. Bằng các phương pháp nghiên cứu thi pháp, phân tích - tổng hợp, liên ngành văn học, văn hóa và hệ thống, bài viết khai thác những nỗi niềm lữ khách qua thơ ông khi đặt trong mối quan hệ với thiên nhiên. Kết quả nghiên cứu cho thấy khi đối diện trước thiên nhiên, tâm trạng và ý thức lữ khách trong thơ được thể hiện qua ba đặc điểm: (1). Niềm say mê và hứng khởi trước thiên nhiên tươi đẹp, lãng mạn - (2). Nỗi u buồn và cảm giác lạc lõng trước thiên nhiên u tối, mờ mịt - (3). Động thái từ bỏ nhu cầu thưởng thức thẩm mỹ trước thiên nhiên. Từ đó, nghiên cứu này góp phần làm rõ tài thơ văn cũng như đời sống nội tâm đa tình nhưng cũng lắm u buồn, cô độc của Nguyễn Đề nơi đất khách.